وقتی صحبت از آموزش غیرحضوری می شود، دو عبارت «مدرسه مجازی» و «کلاس آنلاین» خیلی وقت ها به جای هم استفاده می شوند. در حالی که از نظر ساختار اموزشی، این دو یکی نیستند. کلاس آنلاین یک شیوه برگزاری آموزش است که معلم و دانش آموز در زمان مشخص از طریق اینترنت در یک جلسه زنده با هم ارتباط دارند. مدرسه مجازی دامنه بزرگ تری دارد و کلاس آنلاین یکی از اجزای آن است.

دانش آموز در مدرسه مجازی با برنامه درسی، کلاس های زنده، محتوای آموزشی، تکلیف، آزمون، حضور و غیاب و پیگیری وضعیت تحصیلی روبرو است. اطلاعات آموزشی او در طول دوره ثبت می شود و ارتباط با دبیر، مدرسه و خانواده هم بخشی از این ساختار است.

شناخت این تفاوت برای خانواده ای که به دنبال ادامه تحصیل فرزندش است مهم است. ممکن است یک مجموعه کلاس های آنلاین بسیار خوبی برگزار کند، اما این ویژگی به تنهایی به معنای مدرسه بودن آن مجموعه نیست. برای فهمیدن تفاوت باید ببینیم دانش آموز بعد از ورود به کلاس چه مسیری را طی می کند و چه ساختاری پشت آن آموزش قرار دارد.

مدرسه مجازی چیست؟

محیط یادگیری مجازی مجموعه ای از ابزارها، سامانه ها، محتواها، فعالیت ها و ارتباطاتی تعریف شده که فرایند آموزش در بستر الکترونیکی در آن انجام می شود. یعنی مدرسه مجازی را نمی توان فقط به  حضور معلم و دانش آموز در یک تماس تصویری محدود کرد.

در یک مدرسه حضوری هم آموزش فقط زمانی اتفاق نمی افتد که معلم پای تخته درس می دهد، بلکه دانش آموز برنامه هفتگی دارد، تکلیف انجام می دهد، آزمون می دهد، سابقه تحصیلی دارد، حضور او ثبت می شود و مدرسه روند پیشرفت او را دنبال می کند. در مدرسه مجازی م همین روال از سر گرفته می شود ولی با قواعد خاص و متناسب به برگذاری کلاس مجازی.

سامانه مدیریت یادگیری یا LMS یکی از بخش های مهم این ساختار است. این سامانه برای مدیریت کلاس های برخط، ارائه محتوای الکترونیکی، تکلیف، فعالیت های آموزشی، تعامل، حضور و ارزشیابی استفاده می شود. در کنار ان، امور مربوط به ثبت نام، پرونده ها، گزارش گیری و بخش های مدیریتی مدرسه نیز ساختار مشخص خود را دارند.

بنابراین وقتی یک خانواده مدرسه مجازی را انتخاب می کند، انتظار دارد فرزندش وارد یک برنامه اموزشی پیوسته شود. امروز کلاس داشته باشد، تکلیف همان درس را دریافت کند، بعدا بتواند محتوای مربوط را مرور کند و نتیجه فعالیت هایش در روند آموزشی او دیده شود.

کلاس آنلاین دقیقا چه چیزی ارائه می دهد؟

کلاس آنلاین یا کلاس برخط یک جلسه آموزشی زنده است. معلم و دانش اموز در یک زمان مشخص وارد محیط کلاس می شوند و امکان ارتباط صوتی، تصویری یا نوشتاری دارند.

این مدل آموزش کاربرد زیادی دارد.
یک دبیر می تواند مبحثی از ریاضی را در کلاس آنلاین توضیح دهد و دانش آموز می تواند همان لحظه سوال بپرسد، پاسخ بدهد و در فعالیت کلاس شرکت کند. معلم هم می تواند فایل، صفحه نمایش یا محتوای آموزشی مورد نیاز را با دانش آموزان به اشتراک بگذارد.

اما خود کلاس انلاین درباره کل مسیر تحصیلی دانش آموز چیزی به ما نمی گوید. ممکن است یک آموزشگاه برای یک درس خاص کلاس آنلاین برگزار کند، ممکن است یک معلم خصوصی جلساتش را به صورت آنلاین انجام دهد حتی دوره آموزش زبان یا یک کلاس تقویتی هم می تواند کاملا انلاین باشد.

تفاوت اصلی مدرسه مجازی و کلاس آنلاین کجاست؟

تفاوت اصلی را می توان در پیوستگی آموزش دید.

در کلاس انلاین تمرکز روی همان جلسه آموزشی است. ساعت مشخصی برای کلاس تعیین شده و دانش آموز در همان زمان با معلم ارتباط دارد. این شکل آموزش می تواند کاملا مستقل باشد یا بخشی از یک برنامه بزرگ تر آموزشی محسوب شود.

در مدرسه مجازی، جلسه زنده بخشی از برنامه هفتگی دانش آموز است. آموزش قبل و بعد از آن هم ادامه دارد. ممکن است دانش آموز محتوای مربوط به درس را مرور کند، فعالیتی انجام دهد، تکلیف خود را در سامانه تحویل دهد یا در یک ارزشیابی شرکت کند.

اصولا امکان دارد یک مدرسه حضوری بنابر دلایلی بخشی از اموزش خود را بصورت کلاس انلاین برگذار کند مانند زمان شیوع ویروس کرونا و یا ایجاد مشکلات جووی و یا حتی جنگ، اما مدرسه مجازی درواقع کل سیستم اموزشی خود را در قالب برخط اماده کرده و به متقاضیان ارائه می دهد، بنابراین تمامی اموزش ها ،ارتباط با والدین، کلاس های فوق برنامه، تکالیف،ازمون ها و... در قالب همان برخط یا مجازی مورد بررسی قرار میگیرند.

یک مدرسه مجازی چه بخش هایی باید داشته باشد؟

یکی از مهم ترین بخش ها برنامه آموزشی مشخص است. دانش آموز باید بداند در طول هفته چه درس هایی دارد و هر فعالیت در چه زمانی انجام می شود. مدرسه نیز برای دروس، کلاس ها، فعالیت ها و ارزشیابی ها برنامه ریزی دارد.

کلاس زنده بخش دیگری از این ساختار است. در کلاس برخط، حضور فعال معلم و امکان تعامل با دانش آموز اهمیت دارد. این تعامل می تواند از طریق صوت، تصویر، پیام نوشتاری یا ابزارهای آموزشی داخل محیط کلاس انجام شود.

در کنار کلاس های زنده، آموزش غیرهمزمان هم وجود دارد. دانش آموز ممکن است ویدیو یا محتوای آموزشی ببیند، تکلیف الکترونیکی انجام دهد، روی پروژه کار کند یا فعالیتی را در زمانی غیر از ساعت کلاس کامل کند. این بخش کمک می کند همه یادگیری به همان دقایق کلاس زنده وابسته نباشد.

محتوای دیجیتال هم فقط فیلم ضبط شده کلاس نیست. محتوای آموزشی می تواند شامل ویدیو، فایل، کتاب الکترونیکی، پادکست، انیمیشن و فعالیت های تعاملی باشد. نوع محتوا بسته به درس و پایه دانش آموز تغییر می کند.

پشتیبانی نیز بخش مهمی از تجربه مدرسه مجازی است. اگر دانش آموز در استفاده از سامانه مشکل داشته باشد، سوال آموزشی داشته باشد یا خانواده بخواهد درباره روند تحصیلی او اطلاعات دریافت کند، باید مسیر ارتباطی مشخصی وجود داشته باشد.

وقتی این بخش ها کنار هم قرار می گیرند، دانش آموز احساس نمی کند هر کلاس جدا از بقیه برنامه است. ریاضی، علوم یا فارسی هر کدام ساعت خاص خود را دارند، اما همه داخل یک برنامه تحصیلی مشترک قرار گرفته اند.

تکلیف، آزمون و پیگیری وضعیت دانش آموز در مدرسه مجازی چگونه انجام می شود؟

یکی از تفاوت های جدی مدرسه مجازی با یک کلاس آنلاین مستقل زمانی مشخص می شود که کلاس تمام شده است.

در مدرسه مجازی، معلم می تواند برای درس تکلیف یا فعالیت مشخص کند و دانش آموز پاسخ خود را در مسیر تعیین شده تحویل دهد. فعالیت های غیرهمزمان، پروژه ها و آزمون های تکوینی هم می توانند بخشی از برنامه آموزشی باشند.

هدف از این کار فقط دادن نمره نیست. معلم باید بتواند بفهمد دانش آموز درس را یاد گرفته یا هنوز در بخشی از مبحث مشکل دارد. اگر یک دانش آموز در چند فعالیت متوالی عملکرد ضعیف تری نشان دهد، این اطلاعات می تواند برای پیگیری آموزشی او استفاده شود.

برای ارزشیابی تکوینی می توان مواردی مانند فعالیت در کلاس، تکالیف الکترونیکی، مشارکت دانش آموز در کلاس های همزمان، فعالیت های غیرهمزمان و پروژه های یادگیری را در نظر گرفت. این فعالیت ها در روند آموزشی دانش آموز ثبت می شوند و امکان پیگیری پیشرفت او وجود دارد.

خانواده هم در این فرایند جای مشخصی دارد. گزارش درباره وضعیت تحصیلی دانش آموز و ارتباط مدرسه با والدین کمک می کند خانواده فقط در پایان دوره یا هنگام دریافت کارنامه متوجه وضعیت فرزندش نشود.

البته همه آزمون ها لزوما آنلاین نیستند. نحوه برگزاری ارزشیابی های پایانی تابع ضوابط آموزشی مربوط است و در شرایط مختلف می تواند شکل متفاوتی داشته باشد.

مدرسه مجازی برای چه دانش آموزانی مناسب است؟

مدرسه مجازی بیشترین کاربرد را زمانی پیدا می کند که دانش آموز به یک مسیر منظم تحصیلی نیاز دارد اما حضور روزانه در مدرسه برای او ممکن یا در دسترس نیست.

برای دانش آموزان ایرانی خارج از کشور این موضوع اهمیت بیشتری دارد. ممکن است خانواده در شهری زندگی کند که مدرسه حضوری ایرانی در آن وجود ندارد یا دسترسی روزانه به آن امکان پذیر نباشد. در چنین شرایطی ادامه تحصیل از راه دور می تواند یکی از مسیرهایی باشد که خانواده بررسی می کند.

نویان در کدام دسته قرار می گیرد؟

نویان یک مدرسه آموزش از راه دور خارج از کشور است و دانش آموزان پایه اول تا دوازدهم می توانند از محل زندگی خود برنامه آموزشی را دنبال کنند. حضور دانش آموز در نویان به رفت و آمد روزانه به یک ساختمان مدرسه در کشور محل اقامت وابسته نیست.

ساختار اموزشی نویان فقط شامل ورود به چند کلاس انلاین مستقل نیست. کلاس های آموزشی، دسترسی به محتوای درسی، پیگیری آموزشی، مشاوره و پشتیبانی در کنار برنامه دانش آموز قرار دارند. در صورتی که دانش آموز در یک درس یا مبحث مشخص به کمک بیشتری نیاز داشته باشد، امکان استفاده از کلاس های خصوصی رفع اشکال هم وجود دارد.

برای خانواده ای که خارج از ایران زندگی می کند، این تفاوت مهم است. اگر هدف فقط تقویت یک درس باشد، یک کلاس آنلاین خوب ممکن است همان چیزی باشد که دانش آموز نیاز دارد. اگر خانواده به دنبال ادامه یک مسیر تحصیلی منظم است، باید ساختار مدرسه، برنامه آموزشی و نحوه پیگیری دانش آموز را هم بررسی کند.

اگر هنوز بین ثبت نام در چند کلاس آنلاین و ادامه تحصیل از طریق یک مدرسه آموزش از راه دور مردد هستید، ابتدا مشخص کنید فرزندتان دقیقا به چه چیزی نیاز دارد. گاهی نیاز دانش آموز یک کلاس تقویتی است و گاهی خانواده به دنبال یک مسیر کامل تحصیلی است. همین تفاوت، انتخاب بعدی را خیلی روشن تر می کند.