در مدرسه مجازی، اموزش فقط به ساعتی که دانش اموز وارد کلاس انلاین می شود محدود نیست. کلاس زنده بخش مهمی از یادگیری را شکل می دهد چون دانش اموز همان لحظه با معلم در ارتباط است، اما قبل و بعد از کلاس هم باید یک مسیر مشخص برای ادامه درس وجود داشته باشد. اینجاست که سامانه مدیریت یادگیری یا LMS و محتوای ضبط شده وارد ماجرا می شوند.
هر کدام از این سه بخش وظیفه متفاوتی
دارند. کلاس زنده برای تدریس و ارتباط مستقیم است، LMS فعالیت های اموزشی را کنار هم قرار می دهد و
محتوای ضبط شده امکان مرور و ادامه یادگیری خارج از ساعت کلاس را فراهم می کند.
اگر این اجزا از هم جدا باشند، تجربه دانش اموز خیلی زود تبدیل به مجموعه ای از
لینک کلاس، فایل و تکلیف پراکنده می شود. در مدرسه مجازی قرار است همه این بخش ها
در یک مسیر اموزشی مشخص به هم وصل باشند.
کلاس زنده در مدرسه مجازی چه نقشی در
یادگیری دانش اموز دارد؟
کلاس زنده همان زمانی است که معلم و دانش
اموز به صورت همزمان در محیط اموزشی حضور دارند. دانش اموز تدریس را همان لحظه
دنبال می کند و در صورت نیاز می تواند سوال بپرسد، پاسخ بدهد یا در فعالیتی که
معلم برای کلاس در نظر گرفته شرکت کند.
طبق ساختاری که برای مدرسه مجازی تعریف
شده، کلاس برخط باید امکان ارتباط صوتی، تصویری و نوشتاری را فراهم کند. معلم هم
باید بتواند فایل، اسلاید، صفحه نمایش یا محتوای لازم برای درس را در اختیار دانش
اموزان قرار دهد. در نتیجه کلاس زنده قرار نیست فقط تصویری از معلم باشد که یک
طرفه صحبت می کند.
تعامل در این بخش اهمیت زیادی دارد. معلم
هنگام تدریس می تواند متوجه شود کدام قسمت برای دانش اموزان دشوارتر بوده، سوال
بپرسد و درباره میزان یادگیری انها اطلاعات بیشتری به دست بیاورد. دانش اموز هم
مجبور نیست سوالی را که وسط تدریس برایش ایجاد شده تا چند روز بعد نگه دارد.
حضور در کلاس نیز بخشی از اطلاعات اموزشی
دانش اموز است و قابلیت ثبت و پیگیری دارد. بنابراین کلاس زنده در مدرسه مجازی هم
محل تدریس است و هم بخشی از فرایندی که مدرسه از طریق ان مشارکت و حضور دانش اموز
را دنبال می کند.
البته تمام یادگیری قرار نیست داخل همان
جلسه اتفاق بیفتد. بعضی مباحث به تمرین بیشتر نیاز دارند و بعضی دانش اموزان بعد
از پایان کلاس متوجه می شوند بخشی از درس را هنوز کامل نفهمیده اند. برای همین
کلاس زنده باید به بخش های دیگر محیط اموزشی وصل باشد.
سامانه LMS دقیقا چه کاری انجام می دهد؟
LMS مخفف Learning Management System یا سامانه مدیریت یادگیری است. اگر بخواهیم خیلی
ساده توضیح بدهیم، LMS
جایی است که بخش های مختلف
فرایند یادگیری دانش اموز کنار هم قرار می گیرند.
در این سامانه می توان کلاس ها و درس ها
را مشخص کرد، محتوای اموزشی را در اختیار دانش اموز گذاشت، تکلیف تعریف کرد،
فعالیت های درسی را پیگیری کرد و برای ازمون، پرسش و پاسخ و بازخورد مسیر مشخصی
داشت. حضور دانش اموز و بخشی از اطلاعات مربوط به فعالیت های او نیز می تواند از
همین ساختار قابل پیگیری باشد.
اهمیت LMS زمانی بیشتر مشخص می شود که دانش اموز چند درس و چند معلم دارد. اگر
هر معلم تکلیف را در یک پیام رسان بفرستد، فایل های درس جای دیگری قرار بگیرند و
لینک کلاس ها هم از مسیر دیگری ارسال شوند، بعد از مدتی پیدا کردن یک تکلیف ساده
هم تبدیل به دردسر می شود.
در LMS، هر درس می تواند فضای خودش را داشته باشد. دانش اموز می داند
محتوای ریاضی را کجا پیدا کند، تکلیف علوم را از چه بخشی ببیند و برای فعالیت
مربوط به فارسی به کدام قسمت برود. این نظم فقط برای راحتی دانش اموز نیست و به
معلم و مدرسه هم کمک می کند روند فعالیت ها را بهتر دنبال کنند.
سامانه مدیریت یادگیری با سامانه مدیریت
مدرسه یا
TMS هم دقیقا یک کار انجام
نمی دهد.
LMS بیشتر روی تجربه
یادگیری، محتوا، فعالیت، تعامل و ارزشیابی متمرکز است، در حالی که بخش هایی مثل
ثبت نام، پرونده های اداری و بعضی فرایندهای مدیریتی در ساختار مدیریت مدرسه قرار
می گیرند. این دو می توانند با هم یکپارچه باشند اما نقششان یکی نیست.
دانش اموز در LMS به چه بخش هایی دسترسی دارد؟
دانش اموز وقتی وارد محیط یادگیری می شود
باید بتواند اطلاعات مربوط به درس ها و فعالیت های خودش را بدون جستجوی طولانی
پیدا کند. محتواهای اموزشی، تکالیف، ازمون ها، پرسش و پاسخ و بازخورد از جمله بخش
هایی هستند که می توانند در این محیط قرار بگیرند.
بانک محتوای اموزشی هم یکی از قسمت های
مهم این ساختار است. فایل های متنی، صوتی و ویدیویی می توانند براساس درس و پایه
دسته بندی شوند تا دانش اموز دقیقا به محتوایی دسترسی داشته باشد که برای برنامه
خودش لازم است.
فعالیت های یادگیری نیز داخل همین مسیر
قرار می گیرند. ممکن است معلم از دانش اموز بخواهد قبل از جلسه بعد مطلبی را
مطالعه کند، یک تمرین انجام دهد یا بعد از دیدن محتوا به چند سوال پاسخ بدهد. به
این ترتیب فاصله بین دو کلاس تبدیل به زمان بدون برنامه نمی شود.
یکی دیگر از مزیت های چنین سامانه ای
امکان ثبت اطلاعات مربوط به روند اموزشی است. نمرات، حضور و فعالیت ها می توانند
در گزارش های اموزشی مورد استفاده قرار بگیرند و مدرسه فقط به نتیجه یک امتحان
برای شناخت وضعیت دانش اموز وابسته نباشد.
محتوای ضبط شده چه زمانی به کار دانش
اموز می اید؟
یکی از ویژگی های اموزش مجازی این است که
بخشی از محتوا را می توان خارج از زمان کلاس هم در اختیار دانش اموز قرار داد. این
محتوا ممکن است فیلم جلسه ای باشد که قبلا برگزار شده یا محتوایی باشد که از ابتدا
برای یادگیری غیرهمزمان تولید شده است.
فیلم ضبط شده کلاس زمانی خیلی کاربردی می
شود که دانش اموز بخواهد بخشی از توضیح معلم را دوباره ببیند. ممکن است هنگام حل
تمرین یادش نیاید معلم یک مرحله را چطور توضیح داده یا به دلیل یک اختلال کوتاه
اینترنت چند دقیقه از کلاس را از دست داده باشد. در چنین شرایطی امکان برگشتن به
همان قسمت کمک می کند درس نیمه کاره نماند.
محتوای ضبط شده برای مرور هم کاربرد
دارد. بعضی دانش اموزان با یک بار شنیدن مطلب به تسلط نمی رسند و لازم دارند یک
توضیح را دوباره ببینند. در فضای حضوری معمولا امکان برگرداندن چند دقیقه از تدریس
وجود ندارد، اما در محتوای ضبط شده دانش اموز می تواند بخش مورد نظر را متوقف کند
و دوباره ببیند.
با این حال، این امکان نباید باعث شود
دانش اموز حضور زنده را کنار بگذارد و فقط به فیلم ها تکیه کند. فیلم ضبط شده بخش
مهمی از یادگیری است اما تعامل مستقیم با معلم، سوال و جواب و مشارکت در همان لحظه
را ندارد.
فیلم ضبط شده کلاس با محتوای اموزشی ضبط
شده چه تفاوتی دارد؟
این دو اصطلاح گاهی یکی در نظر گرفته می
شوند اما بین آن ها تفاوت هایست از جمله:
فیلم ضبط شده کلاس، نسخه ثبت شده یک جلسه
واقعی است. همان تدریسی که معلم با حضور دانش اموزان انجام داده، همراه با توضیحات
و اتفاقات همان کلاس ذخیره می شود و دانش اموز بعدا می تواند دوباره سراغ ان برود.
محتوای اموزشی ضبط شده از ابتدا برای
استفاده مستقل طراحی می شود. ممکن است یک ویدیوی کوتاه درباره یک مبحث مشخص باشد
یا به شکل پادکست، انیمیشن، کتاب الکترونیکی یا فعالیت چندرسانه ای تولید شده
باشد. چنین محتوایی الزاما نسخه یک کلاس زنده نیست.
هر دو می توانند مفید باشند اما
کاربردشان فرق دارد. فیلم کلاس بیشتر برای مرور تدریس همان جلسه مناسب است. محتوای
تولید شده می تواند مطلب را خلاصه تر، مرحله بندی شده تر یا متناسب با یک هدف مشخص
اموزشی ارائه کند.
در مدرسه مجازی بانک محتوا می تواند
ترکیبی از این منابع باشد. مهم این است که دانش اموز بداند هر محتوا مربوط به کدام
درس و فعالیت است و قرار نیست تعداد زیادی فایل بدون مسیر مشخص در اختیار او قرار
بگیرد.
کلاس زنده، LMS و محتوای ضبط شده چگونه به هم متصل می
شوند؟
ارزش این سه بخش زمانی بیشتر می شود که
هر کدام ادامه دیگری باشند. فرض کنیم امروز یک مبحث در کلاس زنده تدریس شده است.
دانش اموز بعد از کلاس وارد LMS می
شود، محتوای مربوط به همان درس را می بیند و تکلیفی که معلم مشخص کرده انجام می
دهد. اگر در بخشی از تمرین مشکل داشته باشد، می تواند دوباره سراغ محتوای مربوط یا
فیلم کلاس برود.
جلسه بعدی هم از نقطه ای شروع می شود که
دانش اموز در همین مسیر به ان رسیده است. معلم می تواند فعالیت های انجام شده را
ببیند و اگر تعداد زیادی از دانش اموزان در یک بخش مشکل داشته اند، دوباره روی
همان قسمت کار کند.
این ارتباط باعث می شود کلاس زنده یک
اتفاق جداگانه نباشد. محتوا هم به مجموعه ای از ویدیوهایی تبدیل نمی شود که معلوم
نیست چه زمانی باید دیده شوند. تکلیف و ازمون هم بیرون از روند اصلی اموزش قرار
نمی گیرند.
در ساختار مدرسه مجازی، LMS باید همین ارتباط را مدیریت کند. کلاس زنده،
محتوا، مطالعه، تکلیف، ازمون، پرسش و پاسخ و بازخورد اجزای یک مسیر هستند و دانش
اموز مرحله به مرحله در این مسیر جلو می رود.
ایا محتوای ضبط شده می تواند جای کلاس
زنده را بگیرد؟
محتوای ضبط شده می تواند بخشی از اموزش
را پوشش دهد اما کار کلاس زنده را کامل انجام نمی دهد. در فیلم، دانش اموز می
تواند تدریس را ببیند ولی همان لحظه نمی تواند از معلم درباره نکته ای که نفهمیده
سوال بپرسد یا در یک فعالیت گروهی شرکت کند.
در کلاس زنده، معلم هم اطلاعاتی از واکنش
دانش اموز به دست می اورد. اگر پاسخ ها نشان بدهند یک بخش هنوز درست جا نیفتاده،
می تواند همان لحظه روش توضیح را تغییر دهد یا تمرین دیگری مطرح کند. چنین چیزی در
یک ویدیوی از قبل ضبط شده اتفاق نمی افتد.
از طرف دیگر، کلاس زنده هم به تنهایی
پاسخ همه نیازها نیست. دانش اموز ممکن است به مرور دوباره، تمرین و فعالیت خارج از
زمان کلاس نیاز داشته باشد. برای همین استفاده درست از هر دو شکل اموزش منطقی تر
از این است که یکی را جایگزین کامل دیگری بدانیم.
مدرسه مجازی از همین ترکیب استفاده می
کند. یک بخش از یادگیری همزمان است و یک بخش در زمان دیگری ادامه پیدا می کند.
دانش اموز هم در کلاس حضور دارد و هم فرصت دارد بعد از جلسه با سرعت خودش سراغ
محتوا و تمرین برود.
این سه بخش در مدرسه مجازی نویان چگونه
کنار هم قرار می گیرند؟
در نویان دانش اموز فقط برای چند ساعت
کلاس انلاین وارد یک محیط اموزشی نمی شود و بعد تا جلسه بعد ارتباطی با درس ندارد.
کلاس های زنده بخشی از برنامه اموزشی هستند و در کنار انها دسترسی به محتوای درسی
و فیلم کلاس ها امکان مرور و ادامه یادگیری را فراهم می کند.
پیگیری اموزشی نیز در کنار کلاس ها قرار
دارد. اگر مشکل دانش اموز با مرور محتوا برطرف نشود و در یک درس به کمک بیشتری
نیاز داشته باشد، امکان استفاده از خدمات رفع اشکال و کلاس خصوصی وجود دارد.
مشاوره و پشتیبانی اموزشی هم بخشی از همین مسیر است.
برای خانواده ای که مدرسه مجازی را بررسی
می کند، بهتر است فقط تعداد ساعت کلاس زنده را معیار قرار ندهد. مهم است بداند
دانش اموز بعد از پایان کلاس به چه محتوایی دسترسی دارد، تکالیف و فعالیت هایش از
چه مسیری دنبال می شوند و وقتی در یک درس عقب می ماند چه نوع پیگیری برای او وجود
دارد.
کلاس زنده، LMS و محتوای ضبط شده زمانی بیشترین فایده را دارند
که مکمل هم باشند. یکی ارتباط مستقیم را ایجاد می کند، یکی مسیر یادگیری را منظم
نگه می دارد و دیگری فرصت مرور و ادامه اموزش را در اختیار دانش اموز می گذارد.
همین ارتباط است که تجربه مدرسه مجازی را از حضور پراکنده در چند کلاس انلاین جدا
می کند.
